O‘zbekistonda gilam to‘qish nafaqat hunarmandchilik, balki xalqning boy tarixi va madaniyati aks etgan san’at turidir. Asrlar davomida gilamlar uy-ro‘zg‘or buyumi bo‘lish bilan birga, ijtimoiy mavqe, himoya va san’at asari sifatida xizmat qilgan.​

Kelib chiqishi va rivojlanishi:

O‘zbek gilamchilik san’ati asrlar davomida shakllangan bo‘lib, ko‘chmanchi qabilalar va o‘troq jamiyatlarning an’analariga asoslangan. Qashqadaryo viloyatining Qamashi, Mirichkar va Jeynau qishloqlari gilam to‘qish an’analari bilan mashhur. Dastlab uy sharoitida amalga oshirilgan gilam to‘qish, vaqt o‘tishi bilan har bir hududga xos naqsh va uslublarni o‘z ichiga olgan holda rivojlandi.​

Taraqqiyot va uslublar:

O‘zbek gilamlari texnika va dizayn jihatidan xilma-xildir. Mashhur turlari quyidagilardan iborat:

• Julxirs – uzun tukli gilamlar bo‘lib, ulkan va boy naqshlari bilan ajralib turadi.

• Gilam – qisqa tukli gilamlar bo‘lib, ko‘pincha qizil va jigarrang ranglarda geometrik naqshlar bilan bezatilgan.

• Palas – paxta, kenaf va jun aralashmasidan to‘qilgan yassi gilamlar bo‘lib, "qoshma", "arabi", "gajari" va "terma" kabi turlarga ega.​

O‘zbekistonning har bir hududi gilam to‘qish san’atiga o‘ziga xoslik qo‘shadi. Masalan, Buxoro gilamlari olovni ifodalovchi yorqin qizil ranglari bilan mashhur, Samarqand gilamlari esa ko‘k, qora va qizil ranglar bilan bezatilgan.​

Madaniy ahamiyati:

O‘zbekistonda gilamlar chuqur ramziy ma’noga ega. Ularning naqsh va ranglari ko‘pincha sehrli ma’nolarga ega bo‘lib, himoya vositasi sifatida xizmat qiladi va qabila mansubligini aks ettiradi. Masalan, quyosh, tumorlari va qo‘chqor shoxlari kabi motivlar egalarini baxtsizlikdan himoya qilish va omad keltirishga ishoniladi.​

Bugungi kunda o‘zbek gilamlari butun dunyoda san’at asari sifatida tan olingan. Ular muzeylar va xususiy kolleksiyalarda saqlanib, o‘zbek xalqining tarixini asrlar davomida hikoya qilishda davom etmoqda.